Sloterstrand: honderden monsters voor beter zwemwater

Het project

Het Sloterstrand is een populaire plek aan de Sloterplas in Amsterdam. Toch stond de waterkwaliteit de afgelopen jaren onder druk. Door te hoge waarden van E. coli verloor het strand zijn officiële status als zwemlocatie.

Sinds het voorjaar van 2024 onderzoeken gemeente Amsterdam en Tijhuis Ingenieurs samen wat er precies gebeurt in en rond de zwemzone. Waar komen de bacteriën vandaan? Waarom spelen de problemen vooral hier? En welke maatregelen hebben daadwerkelijk effect?

De kracht van dit project zit in het combineren van veldwerk, snelle analyses en inhoudelijke duiding. Door op vaste momenten en op verschillende plekken te meten, ontstaat stap voor stap inzicht in het gedrag van E. coli op deze specifieke locatie.

Van brononderzoek naar handelingsperspectief

Bij verhoogde E. coli-waarden is de eerste vraag: komt de verontreiniging van buitenaf, of ontstaat het probleem op de locatie zelf? Daarom wordt niet alleen in de zwemzone gemeten, maar ook op plekken rondom het Sloterstrand en in andere delen van de Sloterplas.

Met mobiele analyseapparatuur van gemeente Amsterdam kunnen monsters binnen circa 14 uur worden geanalyseerd. Daardoor is veel intensiever meten mogelijk dan bij regulier onderzoek vaak het geval is. In 2024 zijn ongeveer 400 watermonsters genomen, in 2025 circa 300 en in 2026 staat de teller inmiddels op ruim 250 monsters en tellend.

Die reeks aan metingen maakte patronen zichtbaar. De verhoogde E. coli-waarden bleken niet vanuit de rest van de Sloterplas te worden aangevoerd, maar vooral samen te hangen met het Sloterstrand zelf. Daarmee verschoof de vraag van ‘waar komt het vandaan?’ naar ‘waarom blijft het juist hier aanwezig?’

De waterbodem als belangrijk puzzelstuk

Een belangrijk onderdeel van het onderzoek bestaat uit omwoelproeven. Daarbij wordt de waterbodem bewust in beweging gebracht, vergelijkbaar met wat gebeurt door zwemmers, dieren of golven.

Uit deze proeven blijkt dat de E. coli-waarden na omwoeling duidelijk kunnen toenemen. Dat wijst erop dat bacteriën zich kunnen ophopen in de waterbodem en opnieuw in het zwemwater terechtkomen wanneer de bodem in beweging komt.

De situatie is daarmee complexer dan alleen een bron van buitenaf. De inrichting en doorstroming van de zwemzone, het gebruik door vogels en recreanten en de eigenschappen van de waterbodem spelen allemaal een rol. Juist door die factoren samen te bekijken, ontstaat een beter beeld van mogelijke maatregelen.

Maatregelen toetsen in de praktijk

Op basis van de onderzoeksresultaten zijn door gemeente Amsterdam maatregelen getroffen. Eén daarvan was het verwijderen van het mosselscherm voor het strand. Dit scherm was eerder geplaatst als maatregel tegen blauwalg, maar zorgde ook voor minder doorstroming in de zwemzone. Door het scherm te verwijderen kan het water beter uitwisselen met de rest van de Sloterplas.

Daarnaast wordt vogelpoep langs de waterlijn dagelijks opgeruimd. Vogels, en met name ganzen, kunnen bijdragen aan fecale verontreiniging. Door uitwerpselen te verwijderen voordat ze in het water terechtkomen, wordt een mogelijke bron van E. coli beperkt.

De monitoring laat vervolgens zien wat deze maatregelen in de praktijk doen. In 2026 wordt de waterkwaliteit tijdens het zwemseizoen drie keer per week gecontroleerd. Zo houdt gemeente Amsterdam de gehaltes aan E. coli in beeld en kan zij zwemmers informeren over de actuele zwemwaterkwaliteit.

Samenwerking met KWR

Niet alle vragen zijn met reguliere monitoring direct te beantwoorden. Daarom wordt binnen dit project ook samengewerkt met KWR Water Research Institute, een kennisinstituut voor toegepast wateronderzoek.

Samen wordt onderzocht hoe lang E. coli in de waterbodem kan overleven. Daarbij wordt gekeken of de bacterie ook in de winter aanwezig blijft en in het voorjaar opnieuw kan opbloeien. Die kennis is belangrijk voor het bepalen van maatregelen op de langere termijn.

Als E. coli zich jaarrond in de bodem kan handhaven, vraagt dat om een andere aanpak dan wanneer de bacterie zich steeds opnieuw in de waterbodem ophoopt. Het project gaat daarmee niet alleen om meten wat er vandaag gebeurt, maar ook om begrijpen wat er in de verschillende seizoenen gebeurt.

Van meten naar beter onderbouwde keuzes

Voor Tijhuis Ingenieurs is dit project inhoudelijk bijzonder. Veel projecten richten zich op waterbodem, baggeren en voorbereiding van uitvoering. Bij het Sloterstrand ligt de nadruk juist op langdurige monitoring van oppervlaktewaterkwaliteit.

Die aanpak levert niet alleen inzicht op voor deze locatie, maar ook waardevolle ervaring voor vergelijkbare vraagstukken. Denk aan zwemlocaties waar E. coli, blauwalg of andere waterkwaliteitsproblemen spelen en waar beheerders behoefte hebben aan snelle, betrouwbare informatie om keuzes te maken.

Het Sloterstrand laat zien hoe belangrijk het is om metingen niet los te zien van de plek waar ze worden uitgevoerd. Door de inrichting, doorstroming, waterbodem en het gebruik door vogels en recreanten samen te bekijken, ontstaat stap voor stap meer grip op een complex vraagstuk: hoe houd je een populaire recreatieplek zo veilig en verantwoord mogelijk toegankelijk?

Uitdaging

Terugkerende hoge E. coli-waarden op het Sloterstrand

Inzicht

De waterbodem blijkt een belangrijk puzzelstuk in het ontstaan van verhoogde waarden

Aanpak

Intensieve monitoring, gerichte maatregelen en verdiepend onderzoek met KWR