't Hol: samen werken aan schoon water

Natuurmonumenten en Tijhuis Ingenieurs werken aan het herstel van natuurgebied ’t Hol. En dat is geen eenvoudige opgave. De slechte bereikbaarheid, slappe veengrond, smalle watergangen en kleine legakkers maken de uitvoering technisch en organisatorisch complex.

De aanleiding ligt bij het water. ’t Hol stond bekend om schoon kwelwater en bijzondere waterplanten, maar de invloed van dat kwelwater is sterk afgenomen door de aanleg van polders en bebouwing in de omgeving. Minder kwelwater bereikt het gebied en in droge perioden wordt voedselrijk water van buitenaf aangevoerd.

Hierdoor hebben voedingsstoffen zich opgehoopt in de sliblaag. Dat gaat ten koste van waterplanten zoals krabbenscheer en waterlelies, terwijl de invasieve exoot ongelijkbladig vederkruid juist goed gedijt onder deze voedselrijke omstandigheden.

Om de waterkwaliteit te verbeteren, wordt de voedselrijke baggerspecie verwijderd en wordt de waterhuishouding aangepast. Zo blijft schoon regen- en kwelwater langer in het gebied en wordt de inlaat van voedselrijk water van buiten zoveel mogelijk beperkt.

Herstel van waterbodem en waterhuishouding

De kern van het project is het terugbrengen van helder, voedselarm water. Daarvoor is alleen baggeren niet genoeg. De voedselrijke sliblaag moet worden verwijderd, maar ook de aanvoer, verdeling en stroming van water moeten worden aangepast.

Tijhuis Ingenieurs bracht de aanwezige sliblaag in beeld en werkte de baggerstrategie uit. Daarbij is gekeken naar de kwaliteit van de baggerspecie, de ecologische waarden in het gebied, de uitvoerbaarheid van het werk en de maatregelen die nodig zijn om de waterhuishouding te verbeteren.

Met dammen en duikers wordt het water anders door het gebied geleid. Schoon regen- en kwelwater blijft langer beschikbaar voor de natuur, terwijl voedselrijk water minder invloed krijgt op de kwetsbaarste delen van ’t Hol. Na het baggeren wordt bovendien ijzerslib aangebracht om achtergebleven voedingsstoffen in de waterbodem te binden.

Uitvoering in drie fases

Het project is in fases aangepakt. Eerst is langs de N201 circa 10.000 m³ niet-verspreidbare baggerspecie verwijderd en afgevoerd. Dat deel van het werk moest zorgvuldig worden uitgevoerd, omdat deze bagger niet binnen het gebied kon worden verspreid.

Daarna is een nieuwe toegangsweg aangelegd. Die weg is nodig om het gebied bereikbaar te maken voor zwaar materieel, maar ook om toekomstig beheer door Natuurmonumenten eenvoudiger te maken.

Onder de toegangsweg is een grote vaarduiker met faunapassage geplaatst. Daarmee blijft de bestaande vaarroute van nabijgelegen volkstuinen toegankelijk en kunnen kleine boten onder de weg door blijven varen. Tegelijk ontstaat er bovenlangs een goede toegang voor materieel en beheer.

Vervolgens startte de grootste fase: het gefaseerd verwijderen van ruim 210.000 m³ voedselrijke baggerspecie en het aanpassen van de waterhuishouding. Deze werkzaamheden lopen door tot 2027.

Werken met oog voor natuurwaarden

Werken in een natuurgebied met hoge ecologische waarde vraagt om zorgvuldige keuzes. Het baggerwerk wordt verspreid over drie jaar uitgevoerd, zodat niet in ecologisch kwetsbare perioden wordt gewerkt en de impact op planten en dieren zo klein mogelijk blijft.

Ook de uitvoeringsmethode is daarop afgestemd. Waar nodig wordt vanaf het water gewerkt om oevers, vegetatie en kwetsbare delen van het gebied te ontzien. Tijhuis Ingenieurs houdt tijdens de uitvoering toezicht op veiligheid, milieu, kwaliteit en ecologie.

Daarbij gaat het niet alleen om controleren of het werk volgens afspraak wordt uitgevoerd. Het vraagt ook om voortdurend afwegen wat technisch kan, wat ecologisch verantwoord is en hoe de uitvoering past binnen de omstandigheden buiten.

Bewuste keuzes in een complex systeem

Natuurherstel in ’t Hol draait om de samenhang tussen waterkwaliteit, waterbodem, stroming, planten en beheer. Een maatregel staat daarom nooit op zichzelf.

Sommige uitheemse waterplanten worden bijvoorbeeld niet direct volledig verwijderd. Ze kunnen tijdelijk helpen om algengroei te beperken, totdat oorspronkelijke soorten voldoende zijn teruggekeerd om die rol weer over te nemen.

Dat maakt het project inhoudelijk interessant. Het doel is niet alleen om bagger te verwijderen, maar om het systeem stap voor stap te verschralen en de voorwaarden te creëren voor herstel van de karakteristieke natuur.

Slim omgaan met vrijkomende baggerspecie

Bij een project van deze omvang is ook de verwerking van baggerspecie een belangrijk onderdeel. Ruim 210.000 m³ voedselrijke bagger direct afvoeren zou veel transportbewegingen vragen en een grote belasting vormen voor de omgeving.

Daarom worden baggerdepots aangelegd waarin de vrijkomende baggerspecie kan indrogen. De ingedroogde baggerspecie wordt vervolgens in de omgeving van het projectgebied toegepast als landverbetering.

Daardoor blijft het materiaal dichter bij de plek van herkomst en zijn minstens 5.000 vrachtwagenritten minder nodig dan wanneer alle baggerspecie direct zou worden afgevoerd. Zo wordt ook in de uitvoering gekeken naar een zorgvuldige omgang met materiaal, omgeving en transport.

De rol van Tijhuis Ingenieurs

Tijhuis Ingenieurs verzorgt binnen dit project de onderzoeken, ontwerpen, vergunningen, bestekken en aanbestedingsbegeleiding. Tijdens de uitvoering houden we toezicht op veiligheid, milieu, kwaliteit en ecologie.

Daarmee zijn we betrokken van voorbereiding tot uitvoering. Juist in een gebied als ’t Hol is die verbinding belangrijk: keuzes op papier moeten buiten uitvoerbaar zijn, en wat buiten gebeurt moet blijven aansluiten op het ecologische doel van het project.

Zo ontstaat stap voor stap weer ruimte voor helder, voedselarm water en inheemse natuur.

Stap voor stap naar schoon water

Het natuurherstel in ’t Hol laat zien dat waterkwaliteit niet losstaat van de waterbodem en waterhuishouding. De voedselrijke sliblaag, de aanvoer van gebiedsvreemd water, de stroming door het gebied en de aanwezige natuurwaarden beïnvloeden elkaar voortdurend.

Door deze onderdelen samen aan te pakken, ontstaat ruimte voor herstel. De baggerwerkzaamheden verminderen de hoeveelheid voedingsstoffen in het systeem. De aanpassing van de waterhuishouding helpt schoon water langer vast te houden. En de ecologische begeleiding zorgt dat de uitvoering zorgvuldig blijft verlopen in een gebied waar natuurwaarden vooropstaan.

Voor Natuurmonumenten werkt Tijhuis Ingenieurs aan een project dat technisch complex is, maar vooral ecologisch belangrijk. Zo wordt toegewerkt naar helder, voedselarm water waarin planten als krabbenscheer en waterlelies opnieuw ruimte krijgen.

Project in beeld